صبحي الصالح ( مترجم : محمد مجتهد شبسترى )
146
مباحث في علوم القرآن ( پژوهشهائى درباره قرآن و وحى ) ( فارسى )
يا نه تا اواخر قرن سوم اختلاف نظر داشتند . صحابى بزرگوار « عبد اللّه بن - مسعود » در اوايل كار گفته بود « قرآن را از هر اضافهاى دور بداريد و آن را با چيزى مخلوط نكنيد » 26 از همان زمان نطفهء اين فكر كه وضع اعراب كار صحيحى نيست بسته شده بوده و بعدا نيز در ميان تابعين كسانى بودند كه حتى معطر كردن قرآن يا قرار دادن برگهاى گل در ميان صفحات آن را امر مكروهى ميدانستند 27 . تا اينكه امام مالك 28 در عصر اتباع تابعين در اين مسأله به تفصيل قائل شد و گفت « اعراب گذارى مصحفهائى كه براى تعليم و تعلم است مانعى ندارد ولى اين كار در مصاحف نمونه و مرجع نبايد انجام بگيرد » 29 ولى در عين حال در محيطهاى محافظهكار ، اعرابگذارى مصاحف نامقبول و مكروه شناخته ميشد . گاهى دستههائى پيدا ميشدند كه ميانه رو بودند و مثلا ميان اعرابگذارى و تعشير فرق ميگذاشتند و تذكر ميدادند كه اعراب گذارى ، خالص نگاه داشتن قرآن را نقض نميكند . « الحليمى » گفته 30 : « نوشتن اعشار و اخماس و اسامى سورهها و عدد آيات در قرآن مكروه است چون ابن مسعود گفته قرآن را از اضافات دور نگهداريد ، ولى اعراب گذارى جايز است زيرا اعراب طورى نيست كه موجب شود ميان قرآن و آنچه از قرآن نيست اشتباه شود ، اعراب علامتى است براى چگونگى قرائت و ضررى ندارد كه كسى كه نياز به اين علامت دارد از آن استفاده كند » 31 . با وجود اينكه ميان تعشير 32 و اعراب گذارى به اين شكل فرق گذاشته ميشد محيطهاى محافظهكار حتى در اوائل قرن پنجم هجرى همچنان اصرار داشتند كه قرآن را در مصحفهاى بدون اعراب بخوانند . در نظر اين سختگيران ، وضع اين علامتها بدعت بود و هر بدعت گمراهى و هر گمراهى جايگاهش در آتش . چنان كه « الدانى » نيز توجه كرده عجيب اينست كه بعضى از اين افراد در اينكه گاهى از نقطه به جاى اعراب استفاده كنند اشكالى نميكردند ولى امتناع شديد از اين داشتند كه از « حركه » استفاده شود و با حركهها به قرآن شكل داده شود .